Hãy tưởng tượng bạn đang tham gia một gameshow và bạn có thể chọn giữa hai giải thưởng: một viên kim cương hoặc một chai nước. Đó là một sự lựa chọn dễ dàng. Viên kim cương rõ ràng có giá trị hơn. Bây giờ, bạn hãy tưởng tượng lại 1 lần nữa. Cũng với hai lựa chọn trước, nhưng lúc này, bạn không còn tham gia một gameshow nữa, mà cơ thể bạn bị mất nước trên sa mạc sau khi lang thang nhiều ngày. Sư lựa chọn lúc này có còn như cũ? Tại sao? 

  Đây là lý thuyết nghịch lý giá trị nổi tiếng được mô tả  bởi nhà kinh tế học tiên phong Adam Smith. Và những gì nó nói với chúng ta rằng việc xác định giá trị không đơn giản như ta tưởng. Trên gameshow, bạn đã suy nghĩ về giá trị trao đổi của từng mặt hàng, những gì bạn có thể nhận được từ chúng sau này. Tuy nhiên, trong trường hợp khẩn cấp, như kịch bản ở sa mạc, điều quan trọng lúc này là giá trị sử dụng, mức độ hữu ích của vật đó. Và bởi vì chúng ta chỉ có thể chọn một lựa chọn, chúng ta cũng phải xem xét chi phí cơ hội của nó, hay những gì chúng ta sẽ mất bằng cách từ bỏ lựa chọn còn lại. Không quan trọng là bạn có thể kiếm được bao nhiêu từ việc bán viên kim cương nếu bạn không bao giờ rời khỏi sa mạc. Hầu hết các nhà kinh tế học hiện đại đối phó với nghịch lý giá trị bằng cách cố gắng thống nhất những cân nhắc này theo khái niệm tiện ích - là một thứ gì đó thỏa mãn mà bạn muốn hoặc cần. Tiện ích có thể là bất cứ điều gì, từ nhu cầu cơ bản về thực phẩm, cho đến niềm vui khi nghe một bài hát yêu thích và sẽ thay đổi tùy vào những đối tượng và hoàn cảnh khác nhau. 

  Một nền kinh tế thị trường giúp cho chúng ta theo dõi tiện ích một cách dễ dàng. Nói một cách đơn giản, tiện ích bạn nhận được phản ánh qua mức độ bạn sẵn sàng có nó. Bây giờ, hãy tưởng tượng bạn trở lại sa mạc, nhưng lần này, bạn được cung cấp một viên kim cương mới hoặc một chai nước sạch cứ sau năm phút. Nếu bạn giống như hầu hết mọi người, trước tiên bạn sẽ chọn lấy đủ nước để kéo dài chuyến đi, và sau đó là lấy càng nhiều kim cương mà bạn có thể mang theo. Điều này là do tồn tại một khái niệm gọi là tiện ích cận biên, có nghĩa là khi bạn chọn giữa kim cương và nước, bạn so sánh tiện ích thu được từ mỗi chai nước được nhận thêm vào với mỗi viên kim cương được nhận thêm vào. Và bạn làm điều này mỗi khi một đề nghị được thực hiện. 

  Chai nước đầu tiên có giá trị với bạn hơn bất kỳ số lượng kim cương nào, nhưng cuối cùng, bạn cũng có tất cả lượng nước bạn cần. Lúc này, sau một thời gian, mỗi chai nước được bổ sung vào trở thành một gánh nặng. Đó là lúc bạn bắt đầu chọn kim cương thay vì chai nước. Và không riêng gì là chai nước, với hầu hết mọi thứ, khi bạn càng nhận được nhiều, nó càng ít hữu ích hay thú vị hơn. Đây là quy luật của tiện ích cận biên giảm dần. Bạn có thể sẵn sàng mua hai hoặc ba lần thực phẩm yêu thích của mình, nhưng đến lần thứ tư sẽ khiến bạn buồn nôn. Hoặc bạn có thể trả tiền để xem cùng một bộ phim cho đến khi bạn chán nó hoặc tiêu hết tiền. Dù bằng cách nào đi nữa, cuối cùng bạn cũng đạt đến điểm mà tiện ích cận biên để mua vé xem phim trở thành số không. Tiện ích không chỉ áp dụng cho việc mua đồ, mà còn cho tất cả các quyết định của chúng ta (bao gồm cả chuyện tình cảm). Người ta không quá sai khi nói câu: "gần thì chán mà xa thì lại nhớ", yêu nhiều quá, quan tâm nhiều quá thì cũng sẽ khiến người ta mau chán. Ấy vậy, đôi khi xa nhau hay im lặng 1 chút lại tạo độ lắng và gia tăng "tiện ích cận biên" trở lại hơn. Đùa tí cho vui chứ quay lại vấn đề nào.

Và tùy vào hoàn cảnh và thời gian nhất định, mỗi một đối tượng sẽ có giá trị vượt trội nhất!